97 Irenaeus se Nuwe Testament

Julle moet jul vyande liefhê.

Irenaeus (±135 – 202 n.C.) was ‘n student van Polikarpos wat weer deur Johannes die Apostel self onderrig is. Hierdie besondere man was in sy latere jare die tweede biskop van Lugdunum (Lyons) in Gallië (Frankryk). Sy boeke, veral Adversus Haereses (Teen Vals Leringe) het ‘n belangrike rol gespeel in die begin van die ontwikkeling van die Christelike leer en interpretasie van die Nuwe Testament. Hy het sterk teen die gnostiese bewegings van sy tyd opgetree, veral teen Markion wat die Evangelie van Lukas na sy eie smaak en interpretasie verander het. In 177 n.C. het hy in Rome die Montaniste aangevat wat beweer het dat hulle ‘n geheime mondelingse oorlewering direk van Jesus ontvang het. Hierteenoor beklemtoon Irenaeus die rol van die biskoppe van wie die meeste teruggevoer kan word tot direkte onderrig deur die apostels. Húlle kan die Woord korrek uitlê en toepas. Verder beklemtoon hy die tradisie wat in en deur die Kerk bewaar en voortgesit word. Sy hoof klem is egter die deurslaggewende belang van die Bybelse geskrifte self. Hy beklemtoon die boeke wat ons vandag ken as die Nuwe Testament.

In hierdie tyd, voordat die Kánon nog vasgestel is, is talle vervalste geskrifte (Apokriewe) versprei as Woord van God. Irenaeus het uit 21 van die 27 boeke wat ons as die Nuwe Testament ken, direk aangehaal en heel waarskynlik ook verwys na Hebreërs, Jakobus en 2 Petrus. Dis net Filémon, 3 Johannes en Judas wat nie by hom funksioneer nie. Ek sou wat wou gee om die Bybel wat hy gebruik het, onder oë te kon kry. Kan mens nader aan die oorspronklike skrywers van die Bybelse outografieë kom as dít!

Dit bring my by Matteus 5:44 waar daar verskeie variasies in die manuskripte bestaan. Sal ek dié weergawe aanvaar wat Irenaeus self aangehaal het, of een van die talle ander weergawes verkies?

Om dit makliker te maak, vergelyk ek Irenaeus se weergawe met al die ander variasies saam geneem:

Matteus 5:44

Moontlikhede Irenaeus se Weergawe Almal wat verskil
Getuies Grieks Vertalings Kerkvaders Grieks Vertalings Kerkvaders
101-200 Theophilus, Ireneus Athenagoras
201-300 Sahidies Origenes*, Cyprianus, Adamantius Clementus
301-400 Sinaïtikus, Vatikanus 1 Oud Latyn, 2 Siries, Bohairies Washington Oud Latyn, Goties Apostoliese Konstitusie
401-500 Bezae 3 Oud Latyn, Vulgaat, 2 Siries, Armeniaans Chrysostomus*
501-600 Oud Latyn, Etiopies Cassiodorus
601-700 Oud Latyn, Siries
701-800 Regius Oud Latyn
801-900 Cyprius, Sangallensis, Koridethi, Petropolitanus Georgies
901-1000 Oud Latyn, 2 Georgies
1001-1600 familie 1 familie 13, 19 Minuskels, 2 Voorleesbundels 2 Oud Latyn

Kyk ons na die tabel hierbo sien ons dat Irenaeus ook nie alleen staan nie. Theophilus ‘n tydgenoot van Irenaeus se Bybel het ook hierdie weergawe, maar Athenagoras, ook ‘n tydgenoot van hulle, het reeds uit die eerste variasie hieronder angehaal. In die volgende eeu het ons ‘n Sahidiese (Egipties) manuskrip asook drie Kerkvaders met dieselfde weergawe as Irenaeus. Een van hulle, Origenes sou deeglik navorsing gedoen het, want hy het ‘n kommentaar op elke vers in die Nuwe Testament nagelaat. Maar Clementus, ‘n tydgenot van húlle, haal weer ‘n ander weergawe aan.

Reeds van die begin af was daar dus verskeie weergawes in gebruik. En so met die eeue wat aanstap, ontstaan daar naas die weergawe in Irenaeus se Bybel 4 hoof variasies, met verskeie kleiner variasies van elk. Waarop kom hierdie variasies neer, en hoe kon hulle ontstaan het? Kom ons bekyk die weergawes van nader.

Die bewoording in die 1983 – Nuwe Afrikaanse Vertaling stem ooreen met die weergawe wat Irenaeus gebruik het: “Maar Ek sê vir julle: julle moet julle vyande liefhê, en julle moet bid vir dié wat julle vervolg.”

Hier volg die vier variasies, met die woorde wat bygevoeg is of verskil in donker gedruk.

Eerste variasie: “Maar Ek sê vir julle: Julle moet jul vyande liefhê; seën die wat vir julle vervloek, en bid vir die wat julle vervolg.”

Tweede variasie: “Maar Ek sê vir julle: Julle moet jul vyande liefhê; doen goed aan die wat vir julle haat, en bid vir die wat julle vervolg.”

Derde Variasie: “Maar Ek sê vir julle: Julle moet jul vyande liefhê; seën die wat vir julle vervloek, doen goed aan die wat vir julle haat, en bid vir die wat julle vals beskuldig en julle vervolg.”

Vierde variasie, soos in die 1933/53 Ou Afrikaanse Vertaling: “Maar Ek sê vir julle: Julle moet jul vyande liefhê; seën die wat vir julle vervloek, doen goed aan die wat vir julle haat, en bid vir die wat julle beledig en julle vervolg.”

Kyk ons na hierdie vier variasies, sien ons dat elkeen eintlik net ‘n geleidelike byvoeging van die woorde is wat Lukas in sy Evangelie neergeskryf het. Lukas 6:27-28: “Maar Ek sê vir julle wat luister: Julle moet jul vyande liefhê en goed doen aan die wat vir julle haat. Seën die wat vir julle vervloek, en bid vir die wat julle beledig.” Dit kan gebeur dat ‘n kopieerder van oordeel kan wees dat ‘n vorige kopieerder per ongeluk ‘n sinsnede uitgelaat het. Hy kan dan wil regstel wat verbrou is deur sy kopie met ‘n ander Evangelie te laat ooreenstem. Ons noem dit harmoniëring. Ek het in ‘n vorige plasing verduidelik hoe harmoniëring van ‘n teks kon ontstaan het. (http://bybelverskille.wordpress.com/2014/04/13/94-harmonie/) Kyk mens objektief na die feite hierbo, is dit duidelik dat harmoniëring die logiese verklaring is vir die ontstaan van hierdie vier variasies. Of hierdie woorde in Matteus bygevoeg word of nie, dit maak geen wesentlike verskil nie – die woorde staan in elk geval in Lukas. Maar elke Evangelis het tog die reg om aan te haal en uit te laat wat hy nodig ag.

Wat het Matteus oorspronklik neergeskryf? Die maklike weg is om te kies dit waaraan ek gewoond is, of mee gemaklik is. Die uitdaging is egter om al die feite op die tafel te sit sodat my keuse met logiese en nugter denke bevestig word.

Ons het 5 weergawes in die handgeskrewe manuskripte van Matteus. Een van hulle verteenwoordig die woorde wat God deur Matteus laat neerskryf het. Is dit die weergawe wat Irenaeus gebruik het, of ‘n ander een, en op watter gronde baseer ek my keuse?

Seën,

Herman.

Kommentaar onder aan die bladsy of per e-pos na bibledifferences@gmail.com is baie welkom.

About these ads

About Herman of bibledifferences.net

The reasons for the differences between older Bibles like the King James Version and newer Bibles like the New International Version have fascinated me ever since my studies in Theology at the University of Pretoria. I have great respect for scribes through the ages as well as Bible translators, so there must be good reasons for the differences. With more than 5600 Greek manuscripts and more than 19000 manuscripts of ancient translations to our disposal, the original autographs of the New Testament can be established without doubt. I investigate the reasons behind the differences and publish the facts in a post on my blogs www.bibledifferences.net (Afrikaans: www.bybelverskille.wordpress.com) to enable my readers to judge for themselves. Personally I love to make an informed decision based of facts. That is why I endeavor to provide that same privilege to the readers of my blogs. Since 1973 I am married to my dear wife and greatest friend, Leah Page, founder director of Act-Up Support (www.actup.co.za) a prayer ministry for families struggling with drug-, occult- and other dependencies. We are blessed with two daughters and two sons, four grand sons and two grand daughters. God is alive and omnipotent! Glory to His Name! Herman Grobler.
This entry was posted in Antieke Vertalings, Harmoniëring, Kerkvaders. Bookmark the permalink.

2 Responses to 97 Irenaeus se Nuwe Testament

  1. Kim Plant Hire says:

    Goeie More Herman,

    Jy weet dit sekerlik. Die Nuwe vertaling (nog slegs die Nuwe Testament en Psalms) genoem n Direkte Vertaling is reeds beskikbaar . Het Maart die lig gesien. Mat 5:44 staan ook so geskrywe “maar Ek se vir julle: Julle moet julle vyande liefhe en bid vir hulle wat julle vervolg” ..Geseende dag vir almal, Annemarie
    Sent via my BlackBerry from Vodacom – let your email find you!

  2. Baie dankie Annemarie.
    Jy sal vind dat die meerste moderne vertalings hierdie bewoording kies. Die manuskripbewyse asook die voor die hand liggende verklaring vir die invoeg van die sinsnedes vanuit Lukas maak die korter weergawe soos wat Irenaeus gebruik het, as die mees moontlike weergawe van wat Matteus oorspronklik neergeskryf het. Indien ons een van die langer weergawes sou wou kies as die oorspronklike, moet ons ‘n verklaring aanbied van waarom enigiemand die sinsnedes wat “kortkom” sou uitlaat.Daarvoor vind ek geen verklaring nie.
    Seën
    Herman.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s